İNSAN KENDİ HİKÂYESİNİN NERESİNİ SAKLAR?
Kendini haklı çıkarmanın görünmeyen bedeli, ilişkilerimizin içinde tekrar eden yaşam senaryoları ve insanın kendi hakikatiyle karşılaşması üzerine
Fatih ELİBOL

İnsanların yaşamlarını dinlerken yıllardır dikkatimi çeken bir durum var. Bir insan, hayatının herhangi bir döneminde yaşadığı haksızlığı yıllar sonra bütün ayrıntılarıyla anlatabiliyor. O gün kendisine söylenen sözleri, hissettiği duyguları, karşısındaki insanın yüz ifadesini, hatta bazen bulunduğu odanın sessizliğini bile hatırlayabiliyor. Oysa aynı olayın içinde kendi söylediği sözler, kendi davranışları ve karşısındaki insanın yaşamına nasıl dokunduğu sorulduğunda, hikâyenin daha önce fark edilmemiş başka bir tarafı ortaya çıkabiliyor.
Bunu insanın bilinçli olarak kendisini kandırmasıyla açıklamak yeterli gelmiyor bana. Çünkü zihnimiz geçmişi olduğu gibi saklayan kusursuz bir arşiv olarak çalışmıyor. Yaşadıklarımızı hatırlarken onlara yeniden anlam veriyoruz; geçmişteki olayları bugünkü duygularımız, inançlarımız ve kendimiz hakkında oluşturduğumuz kimlikle birlikte değerlendiriyoruz. Bazen aynı hatırayı yıllar sonra yeniden düşündüğümüzde bile yaşanan olay değişmediği halde ona yüklediğimiz anlam değişebiliyor.
İnsan bilimlerinde anlatısal kimlik olarak ele alınan bu süreç, insanın kendi yaşamını nasıl anlamlandırdığını açıklamak bakımından oldukça kıymetli. Dan McAdams’ın yaşam hikâyeleri üzerine geliştirdiği yaklaşım da kimliğimizin, geçmişimizle geleceğimiz arasında kurduğumuz ve zaman içinde yeniden şekillendirdiğimiz anlatılarla ilişkili olduğunu ortaya koyuyor.
Buradan hareketle üzerinde düşünmemiz gereken bir mesele bulunuyor: Kendi yaşamımızı anlatırken hangi gerçeklere yer veriyoruz, hangilerini fark etmeden dışarıda bırakıyoruz?
Çünkü insan kendi hikâyesinin hem kahramanı hem anlatıcısı olduğunda, olayları değerlendirdiği yer de çoğu zaman kendi bulunduğu konum oluyor. Bize yapılanları anlatırken duyduğumuz acıdan, verdiğimiz mücadeleden ve gösterdiğimiz fedakârlıktan söz ediyoruz. Peki aynı hikâyenin içinde bizimle yaşamı kesişen diğer insanların deneyimleri ne kadar yer buluyor?
Bir insanın yaşamını anlamak için bazen anlattıklarından çok, anlatırken sürekli geri döndüğü yerlere dikkat etmek gerekiyor. Kendini hangi olaylarda haklı görüyor? Hangi davranışına açıklama getirme ihtiyacı duyuyor? Yaşamının sorumluluğunu hangi noktada üstleniyor ve hangi noktada başkalarına bırakıyor?
Bunlar üzerinde düşündüğümde, koçluk alanında uzun yıllardır karşıma çıkan önemli bir gerçeğe yeniden ulaşıyorum: İnsan çoğu zaman yaşadığı olayın farkında olduğunu düşünüyor; o olayın içinde kendisiyle ilgili neler yaşandığını ise henüz keşfetmemiş olabiliyor.

Bir İnsan Kendisini Anlatırken Neyi Duymuyor?
Bireysel çalışmalarda farklı yaşam koşullarına sahip insanların benzer ilişki örüntülerini nasıl tekrar edebildiğine tanıklık ediyorum. Örneğin bir insan, çevresindeki herkese yetişmeye çalıştığını, insanların kendisinden sürekli bir beklenti içinde olduğunu ve bütün çabasına rağmen yeterince değer görmediğini anlatabiliyor.
Bu anlatının içinde gerçek bir yorgunluk, uzun yıllara yayılan sorumluluklar ve karşılanmamış ihtiyaçlar bulunabilir. Bunları anlamadan kişinin davranışları hakkında hüküm vermek, yaşamının bütünlüğünü gözden kaçırmamıza neden olur.
Bununla birlikte konuşma derinleştikçe üzerinde çalışmaya değer başka bir alan ortaya çıkabilir. İnsan, başkalarının kendisinden sürekli bir şeyler beklediğini söylerken kendi sınırlarını hangi koşullarda ifade edebildiğini henüz sorgulamamış olabilir. Herkese yetişmeye çalışmasının arkasında kabul edilme ihtiyacı, vazgeçilmez olma arzusu veya hayır dediğinde sevgisini kaybedeceğine ilişkin bir inanç bulunabilir.
İşte burada bir soru, insanın yıllardır anlattığı hikâyeye bambaşka bir yerden bakmasına yardımcı olabilir:
Başkalarının sizden beklentilerini yerine getirmediğinizde, kendiniz hakkında neye inanacağınızdan korkuyorsunuz?
Bu soruyu okurken kendi yaşamınızı düşünmenizi istiyorum. Bir insanın sizden bir beklentisi olduğunda, o beklentiyi karşılama kararınızı hangi değerleriniz belirliyor? Gerçekten istediğiniz için mi yapıyorsunuz, sorumluluğunuz olduğunu düşündüğünüz için mi, yoksa yapmadığınızda karşılaşacağınız duygulardan kaçınmak için mi?
Burada önemli olan hangi cevabın doğru olduğu kadar, verdiğiniz cevabın yaşamınızdaki karşılığını görebilmenizdir.
Çünkü insan bazı davranışlarını yıllarca kendi kişiliğinin değişmez özellikleri olarak kabul edebiliyor. Herkese yetişmek zorunda olduğuna, güçlü görünmesi gerektiğine, kimseyi üzmemesi gerektiğine veya her koşulda haklılığını koruması gerektiğine inanabiliyor. Zaman içinde bu inançlar yaşamının sıradan gerçeklerine dönüşüyor ve kişi artık bu kararları ne zaman, hangi ihtiyaçla ve hangi deneyimlerin sonucunda oluşturduğunu sorgulamıyor.
Transaksiyonel Analiz’in yaşam senaryolarına ilişkin yaklaşımı burada önemli bir düşünsel kapı açıyor. İnsan çocukluk döneminden başlayarak kendisi, başkaları ve dünya hakkında çeşitli kararlar geliştirebilir. Bir zamanlar yaşamını sürdürmesine, kabul görmesine veya kendisini güvende hissetmesine yardımcı olan bazı kararlar, yetişkinlik döneminde artık ihtiyaç duymadığı sınırlara dönüşebilir.
Bir zamanlar sevgi görebilmek için sürekli başarılı olması gerektiğine inanan insan, yıllar sonra kazandığı başarıların içinde neden hala yeterli hissetmediğini anlayamayabilir. Çatışmadan kaçınmayı öğrenmiş bir insan, yetişkinlik ilişkilerinde kendi ihtiyaçlarını ifade edemediğinde ortaya çıkan kırgınlıkları sürekli başkalarının duyarsızlığıyla açıklayabilir.
Ve bazen bütün bu hikâyenin içinde insanın kendisine sorması gereken soru oldukça yalındır:
Bugün yaşamınızı yöneten hangi kararınızı, artık aynı koşullarda yaşamıyor olmanıza rağmen sürdürüyorsunuz?
Bu sorunun cevabı yalnızca geçmişte bulunmaz. Bugün yaşadığınız ilişkilerde, tekrar ettiğiniz seçimlerde ve kendi ihtiyaçlarınıza nasıl davrandığınızda da kendisini gösterir.
Haklılığımızın İçinde Neleri Kaybediyoruz?
İnsan ilişkilerinde en fazla karşılaştığım meselelerden biri, insanların birbirlerini anlamaktan çok kendilerini anlatmaya ihtiyaç duymasıdır. İki insan aynı olayı konuşurken biri yaşadığı kırgınlığın anlaşılmasını, diğeri davranışının nedenlerinin görülmesini bekleyebiliyor. Her ikisi de kendi bulunduğu yerden oldukça haklı gerekçeler sunabiliyor.
Böyle bir karşılaşmada çoğu zaman fark edilmeyen nokta, her iki insanın da kendi deneyimini korumak için diğerinin deneyimine yeterince yer açamamasıdır.
Sizin için yalnızca yorgun olduğunuz bir akşam yaşanmış bir tartışma, karşınızdaki insan için uzun zamandır duyulmadığını hissettiği bir ilişkinin devamı olabilir. Sizin kendinizi korumak amacıyla kurduğunuz bir mesafe, onun yaşamında terk edilme korkusuyla karşılaşmasına yol açabilir. Sizin doğru olduğuna inandığınız bir karar, bir başkasının yaşamını onun hiç istemediği biçimde etkileyebilir.

Burada karşımızdakinin yaşadığı her duygudan sorumlu olduğumuzu düşünmek de sağlıklı bir yaklaşım olmayacaktır. İnsan kendi geçmişinin, beklentilerinin ve anlamlandırma biçiminin sorumluluğunu taşır. Bununla birlikte başkalarının duygularından bütünüyle sorumsuz olduğumuzu düşünmek de ilişkisel varoluşumuzun önemli bir bölümünü görmezden gelmek anlamına gelir.
Sorumluluğumuzun başladığı ve bittiği yeri anlamak, işte bu nedenle büyük bir farkındalık gerektirir.
Psikolojide Albert Bandura’nın ahlaki uzaklaşma üzerine çalışmaları, insanların bazı davranışlarının vicdani sonuçlarıyla karşılaşmaktan nasıl kaçınabildiğini anlamamız açısından önemli bir çerçeve sunuyor. İnsan bazen davranışını haklı gerekçelerle yeniden açıklayabiliyor, ortaya çıkan zararı küçümseyebiliyor veya sorumluluğun tamamını başka insanlara yükleyebiliyor.
Bunu kendi yaşamımıza taşıdığımızda oldukça tanıdık bir tabloyla karşılaşırız. Kendimiz birini incittiğimizde yaşadığımız koşulları hatırlıyoruz; incindiğimizde ise karşımızdaki insanın koşullarını anlamaya aynı ölçüde istekli olmayabiliyoruz.
Bu eğilim her insanda, her durumda aynı biçimde ortaya çıkmıyor. Yine de kendi yaşantımızda nerelerde belirdiğini incelemek, kendimize ilişkin oldukça önemli bilgiler verebilir.
Şimdi yaşamınızda kendinizi haklı bulduğunuz, buna rağmen hala çözülememiş bir ilişkiyi düşünün.
Bu ilişkide haklı olduğunuzu kanıtlayabilseydiniz ne kazanırdınız? Peki haklılığınızı korumaya çalışırken neyi kaybediyor olabilirsiniz?
Belki yakınlığı, belki güveni, belki anlaşılma ihtimalini, belki de kendi davranışlarınızı yeniden değerlendirme fırsatını…
Bu soruyla karşılaşan herkesin haklılığından vazgeçmesi gerektiğini düşünmüyorum. Bazen insan gerçekten haksızlığa uğrar, sınırları ihlal edilir veya kendisini koruması gereken bir durumla karşılaşır. Böylesi deneyimlerde karşı tarafı anlamaya çalışmak, yaşanan haksızlığı kabul etmek ya da ilişkiyi sürdürmek zorunda olduğumuz anlamına gelmez.
Asıl mesele, kendi gerçeğimizin içinde kalırken başka gerçeklerin de var olabileceğini görebilmektir.
Bir insanın olgunlaşması, kendi düşüncelerini savunma gücü kadar o düşünceleri yeniden değerlendirme cesaretiyle de ilişkilidir.
Karşımızdaki İnsanı Gerçekten Ne Kadar Tanıyoruz?
Bazen yıllardır birlikte yaşayan iki insanın birbirlerinin en temel ihtiyaçlarını bilmediğini görüyorum. Birbirlerinin alışkanlıklarını, sevdikleri yemekleri, günlük davranışlarını veya hangi durumlara nasıl tepki verdiklerini biliyorlar. Bunun sonucunda birbirlerini çok iyi tanıdıklarına da inanıyorlar.
Oysa bir insanın davranışlarını tahmin edebilmek, onun iç dünyasını anlayabildiğimiz anlamına gelmiyor.
Burada insan zihninin ilginç bir özelliğiyle karşılaşıyoruz. Karşımızdaki kişinin ne hissettiğini anlamaya çalışırken çoğu zaman kendi deneyimlerimizden hareket ediyoruz. Onun yaşadığı durumda kendimizin ne hissedeceğini düşünüyor, ardından bu duyguyu ona aitmiş gibi değerlendirebiliyoruz.
İnsanların birbirlerinin zihinsel ve duygusal durumlarını anlama becerileri üzerine gerçekleştirilen araştırmalar, yalnızca kendimizi karşımızdakinin yerine koymanın her zaman doğru sonuç vermediğini gösteriyor. Başka bir insanın bakış açısını anlamanın daha güvenilir yollarından biri, onun ne yaşadığını doğrudan kendisinden öğrenmek.
Bu bilgi, insan ilişkilerinde çok önemli bir sorumluluğu hatırlatıyor bana: Karşımızdaki insanı anladığımızdan emin olmadan önce onu ne kadar dinlediğimizi sorgulamamız gerekiyor.
Bir ilişki içinde sürekli aynı tartışmayı yaşadığınızı düşünün. Karşınızdaki insanın ne söyleyeceğini daha konuşmaya başlamadan bildiğinizi varsayıyorsunuz. Söylediği cümlenin devamını tahmin ediyor, niyetini açıklıyor, davranışına bir anlam yüklüyorsunuz.
Peki gerçekte ne kadarını biliyorsunuz?
Onun size anlattıklarını mı dinliyorsunuz, yoksa onun hakkında uzun zamandır inandığınız hikâyeyi mi?
Bu sorunun üzerinde biraz kalmanızı istiyorum.
Çünkü insan bir başkası hakkında oluşturduğu kanaati zamanla onun gerçek kimliğiyle karıştırabiliyor. Bir insanı sorumsuz olarak tanımladıktan sonra davranışlarını sürekli bu tanımın içinden değerlendirmek, onun sorumluluk aldığı anları görmemizi zorlaştırabiliyor. Birini sevgisiz olduğuna inandığımız bir yere yerleştirdiğimizde, sevgisini bizim alışık olmadığımız biçimlerde gösterdiğini fark edemeyebiliyoruz.
Bütün bunlar, ilişkilerimizin içinde yalnızca karşımızdaki insanla yaşamadığımızı; onun hakkında zihnimizde oluşturduğumuz anlamlarla da ilişki kurduğumuzu gösteriyor.
Bu nedenle dinlemek, insanın kendisi hakkında inandıklarını bir süreliğine geri çekebilmesini gerektiriyor.
Karşımızdakini gerçekten merak edebildiğimizde, uzun zamandır aynı biçimde gördüğümüz bir ilişkiyi ilk kez farklı bir yerden tanımaya başlayabiliriz.
İnsan Kendi Hikâyesinin Sorumluluğunu Ne Zaman Alır?
Bir insanın yaşamında değiştirmek istediği bir durum bulunduğunda, çoğu zaman önce o duruma sebep olan dış koşulları anlatır. İş yaşamındaki adaletsizliklerden, ilişkilerindeki karşılanmamış beklentilerden, aile içindeki sorunlardan veya geçmişte karşılaştığı güçlüklerden söz eder.
Bunların her biri gerçek olabilir ve kişinin yaşamı üzerinde önemli etkiler yaratabilir.
Yine de insan yalnızca kendisine neler yaşatıldığını konuştuğunda, bugün kendi yaşamında etkili olabileceği alanları keşfetmekte zorlanabilir.
Birlikte çalıştığım insanlarla üzerinde durmayı kıymetli bulduğum yerlerden biri de burasıdır. Yaşamındaki bütün koşulları değiştiremeyecek bir insanın, kendi seçimleriyle neleri değiştirebileceğini keşfetmesi…
Bu keşif çoğu zaman tek bir sorunun çevresinde derinleşebilir:
Bugün değiştirmek istediğiniz yaşamın içinde, değiştirmeye henüz karar vermediğiniz hangi davranışınız bulunuyor?
Bu sorunun kolay bir cevabı olmayabilir. Çünkü insan bazen değişmesini istediği koşulların içinde kendisine tanıdık gelen bir güvenlik de bulur.
Örneğin sürekli onay beklediği için yorulan biri, onay aramaktan vazgeçtiğinde kendi kararlarının sorumluluğunu üstlenmekten çekindiğini fark edebilir. İlişkilerinde her zaman güçlü olmak zorunda hissettiğini söyleyen biri, destek istemeyi öğrenmenin kendisi için ne kadar güç olduğunu görebilir.
İnsan bazen değiştirmek istediği yaşamın içinde kendisini koruduğuna inandığı alışkanlıkları da sürdürür.
Bu nedenle değişimden söz ederken kişinin yalnızca hangi davranışından vazgeçmek istediğini öğrenmek yeterli değildir. O davranışın yaşamında hangi ihtiyacı karşıladığını, kendisi için ne anlama geldiğini ve yerine ne koymak istediğini de anlamak gerekir.
Çünkü insanın uzun yıllardır sürdürdüğü bir davranışı değiştirmesi, çoğu zaman o davranışın arkasında bulunan eski inancıyla yeniden karşılaşmasını gerektirir.
Ve burada yaşamın sorumluluğunu üstlenmenin çok kıymetli bir tarafı ortaya çıkar. Geçmişte aldığımız kararların nedenlerini anlayabilir, o günkü kendimize merhamet gösterebilir ve bugün aynı kararları sürdürmek isteyip istemediğimizi yeniden değerlendirebiliriz.
İnsan geçmişini değiştiremeyebilir. Geçmişinin bugünkü yaşamındaki etkisiyle kurduğu ilişkiyi ise dönüştürme imkânına sahip olabilir.
Şimdi Kendi Yaşamınızda Bir Alan Açın
Buraya kadar anlattıklarımı kendi yaşamınızda karşılığı bulunmayan düşünceler olarak bırakmanızı istemiyorum. İnsan üzerine geliştirilen her bilgi, kendi varoluşumuzla ilişki kurabildiği ölçüde daha derin bir anlam kazanır. Koçluğun benim için taşıdığı kıymet de insanın öğrendiğini kendi seçimleriyle ve eylemleriyle buluşturabilmesidir.
Bu nedenle sizleri yaşamınızın içinden bir konu seçmeye davet ediyorum.
Sürekli tekrar ettiğini düşündüğünüz bir ilişkiyi, uzun zamandır çözemediğiniz bir anlaşmazlığı veya kendinizi haklı bulmanıza rağmen yaşamınızda bir türlü değişmeyen bir durumu hatırlayın.
Mümkünse üzerinde çalışacağınız konuyu yazılı olarak ifade edin. Yazarken başkalarının nasıl davranması gerektiğinden önce, sizin ne yaşadığınızı ve neyin değişmesini istediğinizi anlamaya çalışın.
Ardından kendinize şu soruyu sorun:
“Ben bu hikâyeyi anlatırken kendim hakkında hangi gerçeği korumaya çalışıyorum?”
Belki her zaman fedakâr olan kişi olduğunuzu, belki güçlü olduğunuzu, belki asla hata yapmadığınızı, belki de kimsenin sizi gerçekten anlamadığını düşünüyorsunuz.
Şimdi bu düşüncenin nereden geldiğini ve yaşamınızda hangi davranışlarla sürdüğünü keşfetmeye çalışın.
Bir sonraki soruya geçmeden önce kendinize zaman tanıyın:
“Yaşadığım olayın içinde bildiğim gerçeklerle kendi yorumlarımı nasıl birbirinden ayırabilirim?”
Bu sorunun karşılığını bulmak için seçtiğiniz olayı yeniden hatırlayın. Gerçekte neler yaşandı? Siz neler söylediniz, karşınızdaki insan neler yaptı? Hangi noktadan sonra olaylara kendi duygularınızın ve geçmiş deneyimlerinizin içinden anlam vermeye başladınız?
Burada önemli bir farkındalık ortaya çıkabilir. Çünkü çoğu zaman karşımızdaki insanın niyetini bildiğimizi düşünüyoruz. Oysa onun davranışıyla ilgili oluşturduğumuz yorumun doğruluğunu henüz araştırmamış olabiliyoruz.
Ardından şu soruyu düşünün:
“Aynı olayı karşımdaki insandan dinleseydim, kendi anlatımımda bulunmayan hangi ayrıntılarla karşılaşabilirdim?”
Bu sorunun cevabını kendi tahminlerinizle tamamlamak zorunda değilsiniz. Koşullarınız ve ilişkinizin niteliği uygunsa, karşınızdaki insana gerçekten ne yaşadığını sormanız ve cevabını savunmaya geçmeden dinlemeniz çok daha anlamlı olabilir.
Şimdi bir adım daha ilerleyin.
“Bu ilişkinin içinde kendi değerlerimle uyumlu davranmadığım hangi anlar bulunuyor?”
Kendinizi saygılı bir insan olarak tanımlıyorsanız saygınızın sınandığı anları, sevgiye değer veriyorsanız sevginizi göstermekte zorlandığınız koşulları, adaleti önemsiyorsanız kendi çıkarınızla başkasının hakkının karşı karşıya geldiği durumları değerlendirin.
Burada kendinizi yargılamanıza gerek yok. Gördüğünüz her farklılık, kendi değerlerinizle davranışlarınız arasındaki bağı yeniden kurabilmeniz için bir fırsat sunabilir.
Ve son olarak:
“Bugün fark ettiğim bu gerçek, yarından itibaren yaşamımda hangi davranışımla görünür olacak?”
Bu sorunun cevabını olabildiğince somutlaştırın.
Belki bir insanı dinlerken sözünü kesmemeyi, belki kendi sınırlarınızı daha açık ifade etmeyi, belki uzun zamandır yerine getirmediğiniz bir sorumluluğu tamamlamayı seçeceksiniz.
Belki de artık size iyi gelmeyen bir ilişki biçimini sürdürmek yerine kendi yaşamınız için yeni bir karar vereceksiniz.
Seçiminiz ne olursa olsun, onun kendi değerlerinizle ilişkisini kurmaya ve yaşamınızda gerçek bir karşılık oluşturmasına özen gösterin.
Bir hafta boyunca bu davranışınızı gözlemleyin. Hangi koşullarda seçiminize bağlı kalabildiğinize, hangi durumlarda eski alışkanlıklarınıza döndüğünüze ve bu deneyimlerin kendiniz hakkında size neler öğrettiğine dikkat edin.
Farkındalığınızın gelişmesini yalnızca olumlu sonuçlarla değerlendirmeyin. Bazen geçmişteki bir davranışı tekrar ettiğinizi daha erken fark etmeniz bile kendinizi tanıma yolculuğunuzda önemli bir gelişmedir.
Çünkü insan kendi davranışlarını gözlemleyebildiğinde, onlarla ilgili yeni seçimler yapma imkânını da genişletebilir.
Peki, Bu Hikâyeyi Yeniden Yazmaya Hazır mısınız?
İnsanlık uzun zamandır kendisini anlamaya çalışıyor. Kadim felsefenin kendini bilme çağrısından günümüz insan bilimlerinin bilinç, kimlik, davranış ve ilişkiler üzerine geliştirdiği araştırmalara kadar uzanan bu yolculukta aynı temel sorularla karşılaşıyoruz: Biz kimiz, kendimizi nasıl tanıyoruz, seçimlerimizi neler belirliyor ve yaşamımızın sorumluluğunu ne ölçüde üstleniyoruz?
Bütün bu soruların insanın kendi yaşamında karşılığı bulunuyor.
Çünkü kendimizi tanıdığımızı düşündüğümüz anlarda bile henüz görmediğimiz yanlarımızla karşılaşabiliriz. Bir insanın bize yönelttiği soru, uzun zamandır sorgulamadığımız bir inancımızı görünür hale getirebilir. Yaşadığımız bir ilişki, kendi sınırlarımızı ve ihtiyaçlarımızı yeniden değerlendirmemize yardımcı olabilir.
İnsan yaşamı boyunca kendisiyle ilgili pek çok hikâye oluşturur. Kim olduğunu, neleri hak ettiğini, hangi insanlara güvenebileceğini, ne kadar sevilebileceğini ve yaşamında nelerin mümkün olduğunu bu hikâyelerin içinden anlamlandırır.
Oysa bu anlatıların her biri yeniden incelenebilir. Geçmişte yaşananlar değiştirilemese de onlara yüklediğimiz anlamları ve bu anlamların bugünkü seçimlerimiz üzerindeki etkisini yeniden değerlendirebiliriz.
Bu nedenle kendi hikâyemizin yalnızca bize yapılanlardan oluşmadığını hatırlamak gerekiyor. Başkalarının yaşamlarında nasıl var olduğumuz, hangi seçimleri yaptığımız, hangi sorumlulukları üstlendiğimiz ve kendi değerlerimizi ne ölçüde yaşadığımız da o hikâyenin içinde bulunuyor.
Ben insanın kendi yaşamına yönelik en derin farkındalıklarından birinin, bütün bunları aynı anda görebilmesiyle geliştiğine inanıyorum.
Kendisine yapılanları inkâr etmeden kendi yaptıklarını görebilmesi, geçmişine merhametle bakarken bugünkü sorumluluğunu da üstlenebilmesi, kendi ihtiyaçlarını önemserken başkalarının ihtiyaçlarını da duyabilmesi…
Böylesi bir farkındalık, insanın hem kendisiyle hem de içinde yaşadığı dünyayla kurduğu ilişkiyi zenginleştirebilir.
Şimdi bu yazıyı bitirirken sizden tek bir sorunun cevabını aramanızı istiyorum:
“Bugüne kadar yaşamımda başkalarının değiştirmesini beklediğim hangi davranışı, bugün kendi yaşamımda değiştirmeye hazırım?”
Bu sorunun cevabını bulduğunuzda onu yalnızca bir düşünce olarak bırakmayın. Bir karar verin, küçük de olsa bir eylem belirleyin ve yaşamınızda nasıl karşılık bulduğunu gözlemleyin.
Çünkü kendi yaşamınızda değiştirmeyi seçtiğiniz bir davranış, bundan sonraki ilişkilerinizin de başka türlü gelişmesine imkân verebilir.
Bu Yazı Sizinle Devam Etsin
Yazının başından beri üzerinde düşündüğümüz bütün meseleleri şimdi sizin yaşamınızla buluşturmak istiyorum.
Yorumlarda özel yaşamınıza ilişkin ayrıntıları paylaşmanız gerekmiyor. Yalnızca kendiniz hakkında ulaştığınız bir farkındalığı ifade etmeniz yeterli.
“Ben kendimi hep …….. olarak görüyordum. Bugün fark ediyorum ki ……..”
Bu iki boşluğu kendi kelimelerinizle tamamlayın.
Çünkü bazen insanın kendi yaşamı hakkında kurduğu tek bir dürüst cümle, uzun zamandır tekrar ettiği bir hikâyeyi yeniden değerlendirmesinin başlangıcı olabilir.
Bir sonraki yazımızda ise bu cevaplardan hareketle insanın kendisi hakkında oluşturduğu kimliği, bu kimliği korumak için sürdürdüğü davranışları ve yaşamında yapmak istediği değişimlerin önünde hangi içsel kararların bulunduğunu birlikte ele alacağız.
Belki de o zaman kendimize çok daha derin bir soru soracağız:
“Ben kim olduğumu bildiğim için mi böyle yaşıyorum, yoksa yıllardır böyle yaşadığım için mi kendimi bu insan sanıyorum?”
Bu soru üzerinde düşünmenizi istiyorum.
Çünkü bazen insanın kendi hakikatine ulaşabilmesi için, kendisi hakkında uzun zamandır inandığı bir hikâyeyi yeniden okumaya cesaret etmesi gerekir.
Sevgiyle ve farkındalıkla,
Fatih ELİBOL




